Steam of Life

Finse mannen leggen hun lichamen én zielen bloot in de sauna.

IDFA-founder Ally Derks deelt 'Steam of Life'

Bomen in de stoom

Steam of Life toont de mannenlijven in volle glorie, want de documentaire werd gedraaid in talloze Finse sauna's. De makers, Joonas Berghäll en Mika Hotakainen, wilden hun landgenoten van hun meest kwetsbare kant laten zien. Dat is gelukt: de film is onthutsend eerlijk en direct.

'Een biertje?' 'Ja, altijd.' De Finse mannen die geportretteerd worden in Steam of Life, slaan niet gauw een drankje af. Het is hen aan te zien: ze hebben forse buiken, of vertonen juist de tanige fysiek van de alcoholist die niet aan eten toekomt.

In de sauna, zo blijkt, laten de doorgaans zwijgzame Finse mannen het achterste van hun tong zien. Onder elkaar vertellen ze hun levensverhalen. Het zijn verhalen over drankmisbruik, criminaliteit, verloren liefdes en levens. Maar er worden ook vrolijke geschiedenissen gedeeld.

Dat de gang naar de sauna voor Finnen een normale, dagelijkse bezigheid is - zoiets als een bezoek aan het café - wordt al gauw duidelijk. De filmmakers bezochten vele uithoeken van Finland, ook in het noorden, waar de inwoners overal hun geïmproviseerde sauna's bouwden: in schuurtjes en tenten, een tractor of afgedankte telefooncel.

“In de sauna laten de doorgaans zwijgzame Finse mannen het achterste van hun tong zien.”

De enscenering grenst soms aan slapstick. Twee mannen - de één een reus met een enorme buikomvang, de ander klein en mager - nemen naast elkaar plaats in een stokoude caravan, om daar de temperatuur op te laten lopen en de ramen te laten beslaan. Het is een geestig tafereel, maar er valt weinig te lachen bij het gesprek dat volgt. 'Ik huil altijd alleen', zegt de magere, die zijn dochter al jaren niet heeft gezien, zonder dat hij haar heeft kunnen uitleggen waarom hij vertrok. 'Het zou goed zijn als ze het wist, dan konden we samen huilen.'

'Deze film is opgedragen aan de Finse man', staat er op de aftiteling van Steam of Life. Vrouwen blijven buiten beeld - de regisseurs wilden demonstreren dat mannen onder elkaar behoorlijk openhartig kunnen zijn, en veel meer te bespreken hebben dan voetbal of het weer.

De documentairemakers zelf blijven ook onzichtbaar. Het is moeilijk te geloven dat ze slechts registreerden; vermoedelijk is er het een en ander in scène gezet, maar dat doet weinig af aan de kracht van de film. Niet alle verhalen in Steam of Life zijn even overtuigend, maar alles bij elkaar is het een prachtige, ontroerende verzameling bekentenissen.

“I don't want to be alone. Loneliness is the worst thing."

Steam of Life